KOCK AND ME

       

                                                KOCK AND ME

          Kock là tên của bác sĩ người Pháp,Robert Kock.Ông sinh năm1882. Lịch sử Việt nam ghi lại đây là năm đại tá Henry Riviere tấn công thành Hà nội,Tổng đốc Hoàng Diêụ không muốn hàng giặc nên thắt cổ tự tử. Đây cũng là năm một nhà khoa học tài ba của nước Pháp ra đời. Ông là người đã có công tìm ra con vi trùng hình que,tên khoa học của nó là Mycobacterium tuberculosis gây ra bệnh lao phổi.Nhờ công trình nghiên cứu  vĩ đại này,ông được giải Nobel năm 1905.Tổ chức quốc tế

đã lấy tên ông để đặt tên cho con vi trùng là vi trùng Kock.

          “ Kock and me”là tên một câu chuyện của một người mắc bệnh lao ở xứ Mỹ.

Chuyện nghe không tin mà có thật.Bệnh này thường xảy ra ở các xứ chậm phát triển,

nói thẳng ra là các xứ nghèo,ăn uống thiếu thốn,thiếu dinh dưỡng.Theo thống kê của tổ chức y tế thế giới WHO,Việt nam là nước có tỷ lệ bệnh lao đứng hạng thứ hai sau Trung Quốc .Tôi qua Mỹ,ăn uống dư thừa không mắc các bệnh thời đại như cao máu,cao mỡ,cao đường lại mắc vào cái bệnh quái ác này.Thiệt là ngộ!

           Không có gì ngạc nhiên đâu! Sống trong môi trường thiếu vệ sinh,tiếp xúc nhiều với người bệnh, bệnh rối loạn hệ thống miễn dịch như HIV,tiêm chích ma túy,làm việc lao tâm,lao lực, đuối rồi mà không chịu nghỉ ngơi,cơ thể suy yếu là…mắc liền vì con vi trùng này ai cũng có cả,nó chỉ ngủ yên trong cơ thể của mình. .Nó nằm chơi đó,gặp điều kiện thuận tiện, nó vùng lên quậy phá hai lá phổi.    

      Theo thống kê,hàng năm có 3 triệu người chết vì bệnh HIV,bệnh lao đứng hàng thứ hai có 2 triệu người,bệnh sốt rét có1 triệu người.90% chúng ta rơi vào trường hợp bệnh lao tiềm ẩn,không có triệu chứng nghĩa là…không sao hết,cứ bình thường ăn ,ngủ, tập tành, làm việc ,giải trí điều độ .Chỉ có 10% còn lại  sẽ tiến triển thành bệnh lao có triệu chứng nghĩa là sẽ lây nhiễm cho người chung quanh nếu không được cách ly và uống thuốc đến nơi đến chốn.                                                                     

 Tôi là một trong số 10% này,lại là trường hợp đặc biệt cần phải được theo dõi…sát nút vì bệnh lao của tôi không giống…ai.

           Bệnh lây  truyền theo đường hô hấp qua trung gian là không khí mỗi khi người

mắc bệnh ho,nhảy mũi,khạc nhổ hay nói chuyện…Tuy nhiên sự lây truyền chỉ xảy

ra khi con vi trùng lao đang hoạt động (10%).Còn lại 90% nó tiềm ẩn hay nói một cách nôm na là nó đang ngủ yên trong cơ thể các bạn. Một hôm nào đó, bạn ra đường thấy một người mang một cái khẩu trang (mask) màu trắng có viền xanh xanh,đó là mặt nạ của Trung Tâm Y Tế Cộng Đồng phát không và bắt họ phải mang theo mỗi khi ra chốn công cộng.Bạn đừng nhìn họ với con mắt tò mò hay ghê sợ vì họ mặc cảm lắm khi phải mang cái khẩu trang này.Họ đang được Trung Tâm Y Tế về bệnh lao theo dõi và chữa trị.Họ được chụp hình phổi ,thử máu,thử đàm,cấy vi trùng để tìm thuốc thích hợp.Mỗi ngày họ phải đến bệnh viện ký tên nhận thuốc rồi uống trước mặt các cô y tá .Uống xong cũng nhớ làm dấu: “Nè,tui uống rồi nghen cô.”chứ “tui không có phi tang vào túi quần hay cho vào sọt rác đâu nha cô”.Y tá và bệnh nhân trở thành quen mặt vì gặp nhau mỗi ngày,chia sẻ với nhau mỗi một việc: “Thuốc đây,uống đi please!”.Có những trường hợp bạn bận đi làm hoặc khó khăn về xe cộ ,thời gian,cứ trình bày,sẽ có một ông hoặc một bà hàng ngày rất đúng giờ đến đưa thuốc tận nhà hoặc sở làm của bạn.Bạn chuẩn bị sẵn một chai nước,nếu muốn “confidential” chuyện này chỉ có hai ta biết mà thôi thì hẹn nhau ở bãi đậu xe,ực ực vào khoảng 4 hay 5 viên gì đó,chiêu vài ngụm nước thế là xong,ai nấy đều vui vẻ cả làng, làm tròn bổn phận công dân.Hãy kiên nhẫn, bạn và cô y tá phát thuốc sẽ có duyên nợ với nhau từ 6 tháng đến một năm.Bạn cứ ngoan ngoãn uống thuốc,thử đàm,thử máu,chụp hình phổi đều đều như thế, một ngày đep trời nào đó,vị bác sĩ sau khi theo dõi các xét nghiệm,cười thật tươi và phán một câu: “Thôi,ông (hay bà)không cần uống thuốc nữa.Con vi trùng nó chưa chết nhưng nó đã ngủ rồi.Mong ông (hay bà) đừng trở lại đây nữa nhé.”Nghe được câu này,bạn “hãy cùng tôi vui sướng đi”, như trút được một gánh nặng trên vai (cả vị bác sĩ nữa).Thông thường,khi được chữa trị …sát nút, tới tấp và liên tục như thế,bạn được xếp vào loại 90% nhiễm khuẩn lao tiềm ẩn không triệu chứng.Vậy là “phẻ” rồi!.

         Hãy hình dung cơ thể bạn là “Mặt trận miền Tây vẫn yên tĩnh”Một hôm,quân địch tức kẻ thù của bạn xuất hiện.Chúng gây ra những triệu chứng hay sốt vào buổi chiều,hay ho lai rai hoài không dứt mặc dù uống tới mấy chai thuốc ho.Bạn mệt mỏi,

lười ăn,sụt cân,nhức hai bả vai,tức ngực,nhức đầu giống như triệu chứng cảm sốt thông thường ,có khi khạc ra đờm lẫn máu .Bác sĩ gia đình cho bạn uống thuốc cảm và kháng sinh vài tuần vẫn không hết bèn cho bạn đi thử máu,thử đàm,chụp hình phổi rồi chuyển bạn đến Trung Tâm Y Tế Cộng Đồng ở đường First thị xã Santa Ana để khám chuyên môn. Bạn đã mắc bệnh lao rồi đó.Tại đây,bạn sẽ biết thêm nhiều về bệnh lao như con vi trùng này vào não là bệnh lao màng óc,vào hệ bạch huyết là lao hạch,vào hệ tuần hoàn là lao kê,vào xương là lao xương ,lao khớp,vào tinh hoàn gọi là lao tinh hoàn.Lao phổi có nghĩa là con vi trùng len lỏi vào phế nang là những túi nhỏ trong lá phổi.Chúng sinh sôi nẩy nở rất nhanh theo cấp lũy thừa  chứ không phải theo cấp số nhân.Cuộc nội chiến bắt đầu giữa ta và địch.Tiền tuyến phe ta lúc bấy giờ là các lympho bào T ( Tcó nghĩa là ‘tiến”),lympho bào B (B có nghĩa là “bao”).(Các từ này do tác giả đặt ra cho  vui và làm cho chiến trường thêm sôi động chứ đúng ra là từ chuyên môn.)LymphoT là tế bào tiết ra chất kháng thể lưu thông trong máu.Lympho B là tế bào tiết ra độc tố để tiêu hủy quân địch.Hai tế bào này cùng với nguyên bào sợi kết tụ lại thành một tiền đồn vừa “tiến” đánh vừa “bao” vây tiêu diệt địch.Nếu có anh tiền tuyến là các tế bào bạch huyết được xem như các chiến sĩ xung kích để “nội công” thì thuốc trị bệnh lao sẽ là em hậu phương “ngoại kích”ở ngoài cùng tấn công. Con vi trùng sẽ dần dần yếu đi đến lúc… xí quách của chúng không còn nữa,chúng sẽ lịm dần trong giấc ngủ.Một khi nó đã ngủ rồi thì bạn có thể yên tâm mà sống vui ,sống khỏe nhưng nên cảnh giác nếu đã đụng trận với nó rồi.

          Bạn thử vạch cánh tay,thường là tay trái có một vết sẹo nhỏ mà hồi xửa hồi xưa ,bà mẹ đã dẫn bạn đến một trạm y tế nào đó để tiêm cho bạn một ít vi trùng lao đã được các viện bào chế thuốc làm cho con vi trùng này yếu rồi.Lúc bấy giờ cơ thể bạn bị sốt một chút mà mãi ham chơi bạn không để ý đấy thôi.Họ đã tạo cho bạn một hệ thống miễn dịch với vi trùng lao trong cơ thể bạn .Mũi thuốc chủng ngừa này tên là BCG, viết tắt của Bacillus of Calmette and Guerin,là tên của hai nhà khoa học đã sáng chế ra thuốc chủng ngừa dùng đầu tiên cho người Pháp năm1921sau đó được dùng cho các nước Anh, Đức,Mỹ…Vào những ngày đầu tiên đến nước Mỹ làm thủ tục giấy tờ và khám sức khỏe bạn còn nhớ người Việt nào cũng phải trải qua môt xét

nghiệm gọi là Mantoux Tuberculin Test để xem bạn có vi trùng lao hay không.Kết quả là hầu hết người Việt nào chỗ chích đều bị sưng đỏ lên có nghĩa là bạn có vi trùng lao đang ngủ ngầm rồi.Để an toàn cho nền y tế Mỹ,mỗi người trong gia đình đều phải uống thuốc đề phòng.Thế là bà con người Việt mặt mày rầu rĩ, ủ ê,khi cầm mấy chai thuốc về nhà.Có những người có ý thức phòng bệnh hơn chữa bệnh nên ráng uống,uống một thời gian than mặt nổi mụn,trong người “nóng”,bứt rứt,rồi tự động bỏ.Có người về nhà quăng vào thùng rác liền.Ít có ai uống trọn vẹn cho đủ đô.Chỉ thấy tiếc cho xứ Mỹ này giàu có quá chừng,lo đầy đủ cho dân tị nạn nào foodstamp,housing,medical,medicare,MSI,SSI… vậy mà dân mình không có ý thức tự giác về sức khỏe,thuốc cho không mà không uống còn khai gian bệnh để xin thuốc cảm,thuốc bổ… gửi về Việt nam.Các bạn từ Việt nam mới qua,nếu phải uống thuốc ngừa lao do Trung Tâm Y Tế Cộng Đồng phát cho,tôi xin gửi lời nhắn nhủ quý vị nên uống thuốc ngừa lao đủ “đô” đề phòng con vi trùng ngóc đầu dậy mặc dù bạn vẫn bình thường,khỏe mạnh.Tôi mắc phải sai lầm lúc mới qua ,uống thời gian rồi bỏ đến khi mắc bệnh rồi,con vi trùng đủ mạnh,lờn thuốc để tấn công,việc chữa trị trở nên phức tạp và mất nhiều thời gian.  

           Tôi đang viết về một thứ bệnh lao kháng đa thuốc.Từ chuyên môn gọi là “multiple drug resistant”,viết tắt là MDR nói nôm na là con vi trùng mạnh đến nổi thuốc nào vô cũng bị nó quật tan nát.Nó lộng hành giỡn mặt với các tổ chức y tế thế

giới ,thách thức với thế giới hãy bỏ tiền ra cho nhiều để nghiên cứu nếu không tại sao vào năm 1993,tổ chức WHO tuyên bố tình trạng khẩn cấp toàn cầu đối với vi trùng kháng thuốc chẳng khác gì nó đang lờn mặt vì mình ở thế yếu.Năm 2004,thống kê cho biết có nửa triệu người mắc bệnh lao kháng thuốc MDR-TB này.Còn một loại bệnh lao,con vi trùng kháng thuốc kinh khủng hơn nữa đó là XDR- TB.Thống kê cho biết chỉ có 49 trường hợp xảy ra trong khoảng từ năm1993 đến 2006.Con số này,cũng may, như thế là hiếm nhưng nếu mắc bệnh rồi,khó có thuốc chữa.                            

Tôi được chuyển về Trung Tâm Y Tế ở đường số 17 sau khi chữa trị 3 tháng đầu ở Santa Ana và bác sĩ xác định các thuốc thông thường chữa lao không tác dụng gì.Tôi bị bệnh lao kháng thuốc loại thứ nhất MDR.“Resistant” nghĩa là vi trùng mạnh quá chống lại thuốc.Tôi phải được chữa trị một cách đặc biệt .Tôi dùng chữ “sát nút” không sai đâu vì về trung tâm y tế này,tôi phải theo một chương trình chữa trị và theo dõi thường xuyên, phải thử máu,từ chuyên môn gọi là “Quanti-Feron TB tìm xem khả năng miễn dịch của bệnh lao,thử đàm để cấy vi trùng  xem chúng phát triển cỡ nào về số lượng.Tôi phải thử đàm gần như mỗi ngày kết hợp với thử máu là để theo dõi “sát nút” đường đi nước bước của nó.Muốn tiêu diệt kẻ thù phải biết lực lượng của kẻ  thù.Thuốc tôi dùng toàn là thuốc giết vi trùng đồng thời cũng là thuốc làm hại đến các bộ phận trong cơ thể như gan ,bao tử,da ,mắt…cho nên bác sĩ phải theo dõi men gan,acid trong bao tử, thị lực,nước tiểu...X Ray cũng phải chụp thường xem vết lủng “cavity”có teo lại và thành sẹo chưa? Trong lá phổi bên trái của tôi có một vết lủng to bằng móng tay cái.Nhìn trên phim nó có hình dạng như hạt hạnh nhân,màu trắng.Bác sĩ  chuyên trị cho trường hợp kháng thuốc của tôi tên ông là Webster, cái tên của quyển tự điển nên dễ nhớ.Ông là bác sĩ giỏi và nhiều kinh nghiệm nhất ở đây.Ông có cái bụng to,đi đứng nặng nề,có nụ cười thật hiền và hay vừa cười vừa “đá lông nheo” như một lời an ủi của một vị “lương y như từ mẫu”thân tặng cho bệnh nhân đặc biệt của mình lời nhắn“Hãy mạnh mẽ lên.Tôi và bà chúng ta không đầu hàng.Bà sẽ hết bệnh”.Cho đến bây giờ tôi vẫn không quên ánh mắt và nụ cười  nhân hậu đã cho tôi niềm tin và sức sống để vượt qua cơn bệnh hiểm nghèo này.Ông đã dành nhiều thì giờ để trầm ngâm,suy nghĩ về “ca” của tôi với chồng hồ sơ bệnh án càng ngày càng dầy. Cái khó cho ông là các thuốc phối hợp cho tôi uống đều gây phản ứng phụ như Isoniazid,Ethambutol,Pyrazinamide,aminoglycoside  rifampicin, fluoroquinolonevà còn vài thứ hàng “độc chiêu” tôi không nhớ tên như viên màu nâu lớn hơn hạt tiêu , uống vô ,da mặt tôi biến thành màu nâu đen trông thật thảm hại.Có thứ uống vô làm tôi thức trắng từ đêm này qua đêm khác.Có thứ uống vô làm da nổi mẩn, ngứa ngáy. Có thứ uống vô cồn cào bao tử, buồn nôn,nhức đầu...Tôi đã có đủ những phản ứng phụ thông thường của một bệnh nhân dùng thuốc lao vì cơ thể mẫn cảm, dị ứng.Tuy nhiên, có một phản ứng phụ …độc đáo,hiếm hoi của những người bị lờn thuốc là tôi lên cơn sốt cao sau khi uống thuốc .Có lần tôi tò mò hỏi ông thì ông giơ hai nắm tay đấm cạch cạch vào nhau và nói “Tụi nó,con vi trùng độc và thuốc đang đánh nhau.Cơ thể bà là một bãi chiến trường” “ a battle field”.Để cho tôi yên tâm ,ông nói “Tôi đang quan sát bãi chiến trường này và tôi sẽ tìm cách chấm dứt chiến tranh”.Bác sĩ chữa bệnh mà nói chuyện như một…ông tướng!Ông có lối nói chuyện vui và dí dỏm như thế để làm bệnh nhân an tâm bởi vì “You are special”, con vi trùng lao của tôi đang là một thử thách với ông.Có nhiều lúc tôi bị suy sụp tinh thần vì vi trùng kháng thuốc, thuốc uống vô lại bị phản ứng sốt nặng nề như vậy,tôi nghĩ thầm coi như đời …tàn.!Có một hôm,đang ở trong bệnh viện suốt buổi sáng,tôi lên cơn sốt.Lúc đó, tôi lại muốn đi tiểu thế là tôi té xỉu ngay trong restroom của bệnh viện.Cô Pauline  và cô Melissa, y tá phụ trách thuốc và theo dõi sát những cơn sốt của tôi tại bệnh viện bị một phen kinh hồn khiếp vía.Cũng may khi tôi xỉu ở thế ngồi nên cái đầu không đập vào đâu cả và y tá trong bệnh viện khám phá kịp .Khi tôi tỉnh lại và mở mắt ,tôi nhìn thấy nỗi vui mừng và cả sự sợ hãi trong ánh mắt hai cô.Hai cô bèn gọi ông chồng vào bệnh viện mang quần áo cho tôi thay.Cả bệnh viện náo động về trường hợp  sốt ,xỉu và kháng thuốc của tôi.Sau cơn chấn động này,tôi đi đâu cũng có y tá hay nhân viên bệnh viện để mắt theo dõi không cho tôi đi một mình nhất là khi đi restroom..Từ đó,bác sĩ bệnh viện quyết định chữa ngoại trú. Tôi đến bệnh viện mỗi ngày để uống thuốc và theo dõi phản ứng từ 8 giờ sáng đến 5 giờ chiều như giờ hành chánh.Tôi ăn uống ngủ nghỉ  tạm trong phòng họp của bệnh viện.Sáng nào ông chồng thả tôi ở bệnh viện,chiều đón về.Tôi trở thành bệnh nhân nổi tiếng trong bệnh viện được chữa trị lâu nhất và ở…không suốt ngày.

           Việc chữa trị phối hợp thuốc như một trận đại pháo nả vào quân địch kéo dài

gần ba tháng,tổng cộng tôi đã uống thuốc được sáu tháng.Đối với các bệnh nhân bình thường,có thể họ sẽ được bác sĩ cho ngưng thuốc rồi. Còn tôi,3 tháng như tù

giam lỏng.Các cơn sốt cũng thưa dần nhưng vấn đề là vết lủng màu trắng bằng móng

tay cái không suy suyển nghĩa là nó không teo lại.Vậy nghĩa là làm sao?Bác sĩ Webster đã đem trường hợp của tôi báo cáo  tận tổng hành dinh chuyên nghiên cứu về bệnh lao kháng thuốc tại Denver.Bác sĩ nói có thể tôi phải qua tận tiểu bang Denver để các bác sĩ bên đó nghiên cứu con vi trùng này.Việc hội chẩn và chữa trị tùy quyết định của các bác sĩ bên đó.Tôi buồn quá nghĩ thầm cái con vi trùng độc hại này không biết tôi hít thở ở bầu không khí nào,từ đâu mà lọt vô cái phổi  hay tại mình uống thuốc lao không đủ” đô” ?Nguyên nhân có thể cả hai? “ Còn cách nào không Bác sĩ ơi,Bác sĩ hãy giúp tôi”.Tôi đã khóc như một đứa trẻ .Ông nhìn tôi với đôi mắt bối rối vì lần đầu tiên ông thấy tôi khóc,Ông chưa biết phải giải thích thế nào.Có lần ,ông đã từng gọi tôi: “Your sickness is a struggle.You are a soldier”.Có lẽ đây lần đầu tiên ông thấy hình ảnh người chiến sĩ muốn buông súng đầu hàng.Ông nói: “Hey,Annie,the soldier never cry.The front is still there”.Ông không dùng chữ “tôi” mà dùng chữ “chúng tôi”. “We always have the way”.                                                                                                                                    

Một hôm,vào buổi sáng ,Ông vào khám bệnh.Ông nói sau khi đã hội chẩn với cấp trên (ông dùng chữ “my boss”), hội đồng đã quyết định tôi không đi Denver nữa,bệnh viện UCI sẽ mổ lấy nguyên cái khối màu trắng ra đồng thời làm biosy để xem tế bào có phải là ung thư không? Tôi giật mình khi Ông nhắc đến căn bệnh này.Ông nói

“just in case” nhưng nếu đó là…ung thư thật thì sao?Thôi,nếu thế thì tôi chỉ còn tin  vào số mạng, không còn chọn lựa,coi như thí mạng… cùi này, đã cùi rồi còn chi sợ… lở?Tôi bắt chước Cụ Nguyễn Du cũng đành: “Bắt phong trần ,phải phong trần”,và thôi thì“ Cũng đành nhắm mắt đưa chân.Thử xem con Tạo xoay vần đến đâu?”

           Từ khi có quyết định mổ,tôi có một linh cảm là vết trắng trên phim chỉ là vết

lao,không phải là ung thư. Tuy nhiên, thời gian chờ đợi ca mổ và kết quả biosy thật là dài đăng đẳng và ám ảnh tôi thường xuyên.Tôi vẫn thuốc ngày 3 cữ,ra vào bệnh viện tự nhiên như… nhà của mình.Mấy cô y tá vẫn vui vẻ, an ủi,trò chuyện,chia sẻ những ngày buồn tẻ còn lại trong bệnh viện,xem tôi như…người nhà, một thành viên trong gia đình y tế của họ.Điều quan trọng là người chiến sĩ trong tôi phải có tinh thần và nghị lực chiến đấu để chuẩn bị cho trận địa sắp tới.Chiến trường bây giờ nằm trong đôi tay của vị bác sĩ trên giường mổ.Mọi thủ tục giấy tờ hành chánh và hồ sơ bệnh lý của tôi được các cô y tá,người chịu trực tiếp là cô Pauline chuyển qua UCI.Tôi vẫn phải tiếp tục uống thuốc,đeo khẩu trang cho đến ngày lên bàn mổ.Theo chương trình chữa trị,sau khi mổ,bệnh viện UCI sẽ tiếp tục cho tôi uống thuốc lao trong bệnh viện.Khi về nhà,sẽ có người mang thuốc đến “nhìn” tôi uống thuốc mỗi ngày.Tôi sẽ uống trong vòng một năm không lỡ một ngày nào.Hàng tháng phải trở lại bệnh viện tái khám   Tôi còn nhớ hôm chào tạm biệt bác sĩ Webster và các cô y tá tại bệnh viện lao để bước sang một cách chữa trị mới tại UCI ,bác sĩ Webster nói với tôi : “ Annie,You will be well very soon. You are special but you are the best.I will see you again in the best way.Take care.”.Sau đó vẫn là cái “đá lông nheo”và nụ cười hiền hậu nở trên môi.Tôi rơm rớm nước mắt vì cảm động.

         Bác sĩ Webster, bây giờ bác sĩ đang ở đâu?Tôi muốn nói một lời cám ơn với các bác sĩ ,các  cô y tá và nhân viên làm việc trong các bệnh viện lao rằng họ đang làm việc trong một môi trường mà xác xuất lây nhiễm với bệnh lao nhiều hơn những

môi trường khác.Đó là sự hy sinh lớn của họ về sức khỏe.Thời gian chữa trị ngoại  trú cho tôi nghiệm ra một điều là tuy biết xác xuất lây nhiễm cao nhưng họ…tỉnh queo,họ cũng là những chiến sĩ âm thầm và dũng cảm trên mặt trận chống lao đấy chứ.Đối với bệnh nhân,họ cư xử thật là hòa nhã,tử tế, họ không kỳ thị ,không phân biệt ,không hắt hủi bệnh nhân,họ làm việc với tinh thần trách nhiệm và đầy tình người .Nếu ở môi trường ẩm thực, “ khách hàng là Thượng đế” thì ở bệnh viện lao,bệnh nhân cũng là một loại khách hàng được cư xử tốt như Thượng đế vậy!                                                                 

          Bệnh lao của tôi bây giờ phải nhờ đến phẫu thuật.Tôi bằng lòng với phương án này thay vì đi Denver.Không giết ổ của nó bằng thuốc thì dùng dao,kéo bứng nó

ra vậy.Bác sĩ Jeffrey Miliken là vị bác sĩ nổi tiếng về khoa phẫu thuật tim và phổi ở bệnh viện UCI.Ông thấp người,đẹp trai, có đôi bàn tay nhỏ nhắn và mềm mại chắc là diệu dụng cho những ca mổ khó.Ông đã liên lạc và tham khảo với bác sĩ Webster nhiều lần trước khi mổ.Tôi đã được ông trao đổi nhiều lần về phương cách làm.Đó là một vết cắt  hình vòng cung dưới nách dài khoảng một gang tay bên  mặt.Bệnh viện đã làm những xét nghiệm máu,nước tiểu,chụp CAT,MRI,hỏi han về bệnh sử và cho tôi một cái hẹn lên bàn mổ lúc 6 giờ sáng.

            Tôi có mặt ở bệnh viện lúc 5 giờ để chuẩn bị.Tôi phải nhịn đói từ 5 giờ chiều ngày hôm trước.Trong khi chờ đợi ca mổ ,một chiếc xe cứu thương chở vào một bệnh nhân trong trường hợp nguy kịch vì tai nạn,Bác sĩ Miliken phải hoãn ca mổ của tôi để mổ cấp cứu cho nạn nhân.Chờ đến 11 giờ trưa,tôi được thông báo ca mổ của tôi phải hoãn đến 5 giờ chiều vì bác sĩ có một ca mổ cấp cứu khác.Tôi ngồi chờ,vừa đói vừa buồn không lẽ mình… xui đến thế sao?Trong đầu tôi nẩy sinh ý nghĩ tôi là ca mổ thứ ba trong một ngày của ông.Liệu ông còn tỉnh táo ,khỏe khoắn để mổ tiếp cho tôi không?Tôi có một linh cảm ca mổ của tôi sẽ không hoàn hảo.Tôi chia sẻ nỗi lo âu đó với chồng tôi và mong rằng nếu hoãn lại ngày mai hay bất cứ ngày nào,tôi xin ca mổ vào buổi sáng sớm nhất.Tôi có niềm tin vào buổi sáng sớm,sức khỏe,sự tươi mát của ngày mới bắt đầu rất cần thiết và thuận lợi cho việc phẫu thuật và tâm lý của vị bác sĩ.

          Ca mổ của tôi bắt đầu lúc 5 giờ chiều và kéo dài 5 tiếng.Tôi được chuyển đến một phòng riêng cách ly với các bệnh nhân khác.Bác sĩ vào khám,y tá vào chăm sóc,thuốc uống trước mặt y tá,người nhà vào thăm đều phải mang khẩu trang.Sau khi mổ xong ,thuốc mê đã tan,y tá đặt một cái ống nhựa,một đầu gắn với chỗ vết mổ để dẫn máu còn sót lại và một thứ nước đục lờ ra ngoài.Tôi uống thuốc giảm đau.Chỉ cần một cơn ho hay một cái hắt hơi,tôi đau quắn người.Tôi yếu đến nỗi cầm miếng bánh mì tôi xé không đứt.Tôi  có cảm giác như hơi thở mình ngắn và yếu đi. Hai ngày sau khi mổ,bác sĩ Miliken đến thăm, tôi nói tôi có cảm giác khó thở,ông bèn cho chụp hình phổi và cho tôi thở bằng một cái máy đặt ở cuối giường có cái ống thông vào mũi.Một cái device bằng nhựa giống như đồ chơi trẻ con giúp tôi tập thở bằng cách hít thật sâu để không khí tràn nhiều vào phổi giúp phổi nở ra.Cả một tuần lễ tự tập thở bằng cái đồ chơi cầm tay và nhờ máy hỗ trợ kêu xình xịch suốt ngày,kết quả chụp X ray cho biết phổi tôi vẫn bị collapsed,không nở.Tôi tìm cách hỏi dò các sinh viên thực tập đến tìm hiểu và học hỏi về “ca” của tôi.Thấy tôi có vẻ quan tâm,họ giải thích rõ hơn,ví như cái ruột xe đạp bị một lỗ dò,cho dù có bơm bao nhiêu không khí vào,cái ruột cũng xì hơi ra, không phồng được.Tôi còn biết cái lỗ đó nó nhỏ tí xíu như đầu mũi kim.Khi mổ lấy ổ vi trùng lao và được may lại,có thể vết may không sát và kín,tôi phải chờ thêm thời gian nữa để vết thương thành sẹo  khít lại, cái lỗ dò sẽ bít, không khí không xì ra ngoài,phổi sẽ nở được.Bác sĩ giải thích như thế và hy vọng sự mầu nhiệm của cái lỗ dò sẽ bít lại để tôi có thể về sớm.

        Trong bệnh viện, những cô y tá làm việc theo “ca” lòng vòng rồi cũng gặp tôi

hoài. Họ bắt đầu quan tâm đến tôi nhiều hơn vì thứ nhất tôi là bệnh nhân,ngoài đôi găng tay,các cô còn phải mang khẩu trang khi vào phòng,thứ hai tôi là bệnh nhân có phòng riêng đặc biệt…sang và thứ ba tôi ở khá lâu,gặp các cô rất thường. 5 ngày sau khi mổ,bác sĩ Miliken đến thông báo về kết quả biosy,đó là vết lủng của bệnh lao không phải ung thư làm tôi mừng nhưng lỗ dò bằng đầu mũi kim mới là nỗi lo chính của tôi.Bao giờ? Tôi sẽ…chờ đến bao giờ?.Nếu như nó cứ xì không khí ra ngoài như thế tôi cứ phải ôm cái máy trợ thở này cả đời à? Rồi tôi sinh hoạt xã hội làm sao?Phải có cách nào giải quyết “tai nạn” này cho tôi chứ!Tôi đã ở bệnh viện được 3 tuần rồi!Còn có1 tuần nữa là tết Việt nam,tôi phải ở trong nhà thương,làm bạn với bốn bức tường,với cái máy ồn ào này.Sự mầu nhiệm và may mắn vẫn chưa đến với tôi sao?

        Tôi mặc chiếc áo bông cột giây phía sau lưng của bệnh viện,hai tay xách cái máy trợ thở có sợi dây thòng lên mũi,ra hành lang đứng trên lầu nhìn xuống ông đi qua bà đi lại mà buồn ơi là buồn! Vết mổ đã lành ,đang lên da non làm cho tôi có cảm giác ngưa ngứa khó chịu.Tôi đã quyết định sáng mai khi bác sĩ Miliken vào khám,tôi sẽ chủ động đặt vấn đề xin bác sĩ mổ lại lần thứ hai để “fix” lỗ dò cho tôi.Tôi không còn kiên nhẫn nữa.3 tuần lễ đủ để vết thương lành thành sẹo.Lỗ dò còn đó và mãi mãi còn đó dù là nhỏ như đầu mũi kim.Sự mầu nhiệm sẽ không bao giờ xảy ra đâu bác sĩ ơi!

           Bác sĩ Miliken mở to mắt ngạc nhiên nhìn tôi và hỏi tôi có thật muốn bác sĩ mổ lại không?Bác sĩ hỏi tôi liệu tôi có chịu nổi ca mổ lần thứ hai không?Bác sĩ hỏi tôi đã quyết định kỹ chưa?Tôi gật đầu và rơm rớm nước mắt.Tôi nghẹn lời và nói rằng tôi biết bác sĩ rất khó khăn khi phải đưa ra lời đề nghị mổ lần thứ hai vì vậy tôi

xin đề nghị trước.Lần này,Ông vừa trợn mắt vừa há miệng : “Wow!Did you reach my mind?”.Tôi nói thêm: “ Đây là một “accident”.(Tôi không dùng “chữ mistake”). Đã là “accident”thì tai nạn xảy ra ngoài ý muốn,đến với bất cứ ai và bất cứ lúc nào.Bác sĩ tiến hành mổ liền cho tôi đi,càng sớm càng tốt .Tôi đã sẵn sàng.”Bác sĩ Miliken nhìn tôi với đôi mắt tỏ vẻ hài lòng.Thật ra tôi cũng đoán biết sẽ phải mổ lần thứ hai qua những trao đổi giữa bác sĩ và các sinh viên trong những lúc khám bệnh. Tôi cũng hay tò mò hỏi dò các sinh viên thực tập, nhiều ,ít gì tôi cũng có thêm thông tin về cái lỗ xì hơi quái ác này và cách xử lý nó. Trước sau gì bác sĩ cũng phải nói, thà mình nói trước. .Việc đã khó rồi còn làm khó nhau làm chi! Thôi thì  “làm sớm nghỉ sớm”.Lát sau, Ông cầm tay tôi và ngập ngừng nói “Annie,I am so sorry.” Rồi gật gù, Ông nói tiếp: “Thank you for your under standing.You will be fixed very soon”.Tôi cám ơn Ông, nhìn Ông đi ra cửa và thở một hơi dài như trút một gánh nặng và cả ông cũng vậy!

             Ba ngày sau tôi lên bàn mổ vào lúc 6 giờ sáng.Phương cách mổ là rạch lại vết sẹo dưới nách hình vòng cung của lần mổ trước,bác sĩ sẽ dùng một miếng da nào đó trong phổi đặt lên chỗ mổ cũ giống như vá ruột xe đạp và may lại .Sáng hôm sau,chiếc máy chụp hình phổi như thường lệ trước đây được chở đến phòng tôi.Hình phổi cho thấy phổi đã nở.Tôi ở bệnh viện thêm hai ngày nữa ,tổng cộng là 4 ngày rồi rời bệnh viện.Chiều ngày thứ tư ,bác sĩ Miliken đến thăm tôi, nói lời chúc mừng và từ giã vào lúc tôi sửa soạn ra về.Tôi cám ơn Ông và rời bệnh viện đúng vào chiều ba mươi Tết âm lịch.Con đường Bolsa vang tiếng trống múa lân và tiếng pháo,đường phố đông xe,người qua lại tấp nập, kẻ mua người bán ở các chợ hoa, lòng tôi rộn rã niềm vui của một người tự do,không còn cái cảnh hai tay xách cái bình có sợi giây

thông vào lỗ mũi đi lang thang trong hành lang bệnh viện. Năm cũ nhiều đau ốm bệnh tật và tai nạn đã qua đi,tôi sắp đón chào một năm mới.Giao thừa sắp đến rồi. 

             Tôi ở nhà dưỡng bệnh.Mỗi ngày,vào lúc 9 giờ sáng,Cô Mai,nhân viên y tế của bệnh viện đến nhà tôi giao thuốc và …chờ tôi uống xong trước mặt Cô ,Cô mới

về.Hai tháng sau,cô Pauline gọi tôi đến bệnh viện tái khám,làm các xét nghiệm như trước đây: chụp hình phổi,thử đàm,thử máu,nước tiểu.Bác sĩ Webster đã về hưu,bác sĩ Quý,trẻ,người Việt nam phụ trách “ca” của tôi.Hồ sơ bệnh lý của tôi dầy đến nổi cô Pauline phải tách ra,chỉ giữ những trang mới nhất sau này.Bây giờ tôi trở thành bạn của các cô.Ngày lễ Halloween,các cô rủ tôi đến bệnh viện xem các Cô hóa trang. Hàng tháng tôi đều có hẹn tái khám với bác sĩ Quý và có dịp gặp lại các cô như là cô Loan,cô Kimberly,cô Mai,cô Huệ,cô Pauline…Thế rồi một hôm,  bác sĩ Quý sau

khi khám bệnh,xem hồ sơ xong tuyên bố: “release”!.Tôi mừng quá la lên: “release

hả bác sĩ ?Thiệt hả bác sĩ ?” Bệnh nhân lao nghe hai chữ  “release” mừng lắm,có cảm tưởng như mình được trả tự do sau những ngày tháng bị kềm kẹp ,đời sắp lên hương,không còn mặc cảm,bước vào xã hội hay sinh hoạt cộng đồng với sự tự tin và an tâm.Cuộc chiến đấu chống lao của tôi kéo dài 1 năm rưỡi đã kết thúc.

Tôi ngồi yên một lúc lâu để thấm thía nỗi vui sướng đang dâng trào trong lòng.Các

 cô y tá đều ra gặp tôi để chúc mừng,chào tiễn biệt nhưng không hẹn ngày… tái ngộ.

 Ai cũng nói thế! Lúc đó,phải chi có bác sĩ Webster,tôi sẽ nói câu này: “Doctor,All

quiet on the Western Front”. “We win,at last”.Con vi trùng Kock vẫn còn đó nhưng nó đã ngủ yên. “Mặt trận miền Tây vẫn yên tĩnh”nhưng cuối cùng chúng ta đã chiến thắng.

              Tôi gặp lại cô Pauline và các cô,các bác sĩ trong bệnh viện trong ngày đám

cưới cô Pauline.Cuối cùng cô cũng tìm được người bạn đời.Ai cũng ngạc nhiên vì sau một năm gặp lại,tôi thay đổi nhiều,trắng trẻo,tròn trịa,trẻ trung,hồng hào,tươi tỉnh…đó là lời các cô nhận xét về tôi.Ngồi chung một bàn,chúng tôi nói chuyện…ngày xửa ngày xưa có một bệnh nhân tên là…là…Tôi muốn nhân dịp này kể cho các cô nghe tôi tình cờ đọc trong một tạp chí y tế đã mất bìa ở nhà người bạn.Tạp chí viết về tình trạng có những loại vi trùng sau này chống được với tất cả các thuốc chữa lao.Nhiều bệnh nhân bị bệnh lao nhưng không đủ thuốc uống như ở Ấn Độ .Nhiều bệnh nhân bị “resistant” kháng thuốc mà không có thuốc thích hợp để

điều trị nằm chờ chết…Tờ báo đăng hình những người phụ nữ Ấn Độ gầy gò chỉ có

xương và da,quấn chiếc sari cũ kỹ nằm trên chiếc giường tre, nét mặt đăm chiêu dưới bức hình có ghi hàng chữ “NO MEDICINE FOR MDR-TB”.Đây là một trong những bệnh nhân kháng thuốc lao đang nằm chờ thuốc và chờ… chết.Tôi nhớ lại 12 năm về trước, tôi cũng bệnh như những người đàn bà này.Nếu không có hệ thống y tế cộng đồng chặt chẽ,phổ biến gồm có các phương tiện hiện đại như máy móc,thuốc men,bệnh viện,bác sĩ ,y tá,nhân viên …ở xứ Mỹ ,tôi sẽ không còn ở đây để viết những dòng tri ân này đến nước Mỹ đã cứu tôi trở về từ cõi chết.Có lần,tôi tò mò hỏi cô Pauline về chi phí thuốc men chữa lao 1 năm rưỡi ,chi phí bệnh viện cho 2 ca

mổ ở UCI là bao nhiêu,cô Pauline vừa cười vừa gật gù và nói: “Tính nhẩm sơ sơ

cũng hơn 100.000$ đô chị ơi” làm tôi giật nẩy mình.Vậy mà khi rời bệnh viện,tôi

không phải trả một đồng xu cắc bạc nào! Tôi là ai mà mang một cái ơn nặng với đất nước Mỹ? Cuộc chiến tranh ở Việt nam đã chấm dứt ,để lại những người lính và sĩ quan Việt nam ở lại phải đi học tập cải tạo.Với tấm lòng nhân đạo,gia đình tôi đã định cư đến nước Mỹ theo chương trình HO.Chỉ là một di dân hợp pháp,tôi được hưởng tất cả những quyền lợi về an sinh xã hội của người Mỹ.Số tiền chữa bệnh miễn phí này lấy từ tiền đóng thuế của người Mỹ đã chia bớt một phần  lương của họ để trang trải chi phí thuốc men bệnh viện cho tôi.Tôi mang ơn những người Mỹ

đã chia sẻ ngoài tiền bạc còn là tình người đối với những người di dân như chúng tôi. Tôi muốn nhắn gửi những ai khi cầm những viên thuốc trị lao,xin nhớ cho rằng trên thế giới này có triệu con người đang cần nó như cần cơm ăn,áo mặc cho nên hãy trân trọng tài sản nhỏ bé này của đất nước đang cưu mang mình.Tôi muốn được chia sẻ lòng kính trọng và biết ơn đến những người  “chiến sĩ cộng đồng”là các bác sĩ ,y tá,nhân viên….đang làm việc ở các bênh viện lao trên đất Mỹ, họ đang chiến đấu âm thầm trên mặt trận y tế ,giúp các bệnh nhân chúng tôi chống kẻ thù là vi trùng lao đã giết hại hàng triệu người mỗi năm .Tôi cũng muốn cám ơn vị bác sĩ mổ đã nói lời đáng tiếc với tôi và cám ơn tôi , bác sĩ đã cho tôi bài học về sự khiêm cung,tinh thần trách nhiệm và sự tử tế.Cuối cùng , “ bệnh là bạn” ,tôi muốn tâm sự với  bạn tôi, người bạn đã có một thời là kẻ thù vì bạn quậy phá tôi…suýt chết! “Bạn ơi ,bây giờ,chúng ta đã hiểu nhau quá nhiều.Bạn đã biết điều mà chịu giải pháp hòa bình, chúng ta đã thỏa thuận bắt tay nhau,mình  “fair play” chơi công bằng ,không ai ăn hiếp ai.Tôi biết bạn đang cần sự nghỉ ngơi nên nhà ( là …thân thể tôi đây) cũng là… nhà của bạn. ( Nếu tôi đuổi ,bạn cũng chẳng đi mà tôi còn sức đâu mà dám đuổi bạn?).Bạn cứ tha hồ ngủ,nghỉ trong căn nhà này.Bạn hãy ngủ thật say nhé,tôi sẽ chẳng bao giờ dám…làm mất giấc ngủ ngon của bạn . Bạn tôi có cái tên Việt nam dễ nhớ chắc ai cũng biết vì bạn là người nổi tiếng: “Cốc”. (Kock)                                                                                                                 

Tên tôi là Annie.Tên Việt nam là Anh .Bài này tôi viết về tình bạn giao hảo giữa bạn “Cốc” và tôi hơn năm qua nên có tựa đề  là“Kock and me”.Tôi nhớ có bài hát ru ngủ rất hay của nhà thơ Huy Cận được nhạc sĩ Phạm Duy phổ nhạc tựa đề là “ Ngậm Ngùi”.Tôi xin phép nhà thơ và nhạc sĩ sửa một chút lời cho hợp ý để tặng bạn Kock

của tôi:

                                        Nắng chia nữa bãi chiều rồi

                                        Vườn hoang trinh nữ xếp đôi lá rầu

                                        Sợi buồn con nhện giăng mau

                                       “Cốc”ơi hãy ngủ, “Anh” hầu quạt đây

                                        Tình “Anh” với “Cốc” thật đầy

                                        Làm sao quên được những ngày “quần” nhau

                                        Bây giờ Cốc hãy ngủ sâu

                                        Cho “ Anh” viết lại vài câu tâm tình

                                       “Cốc” với mình tuy hai mà một

                                        Mình với “Cốc”tuy một mà hai

                                        Ở trong thân cát bụi này

                                        Hai ta cùng sống những ngày bình an .           

Kết thúc câu chuyện “Kock and me”là trong thân thể tôi bây giờ vẫn có bạn “Cốc”ngủ yên trong đó.Tôi được may mắn  xếp vào 90% những người nhiễm lao tiềm ẩn không triệu chứng trên thế giới này cho nên đến ngày tôi…chết,”Cốc” vẫn ở bên cạnh tôi:“Kock and me”.

                                           Cali  05   /    17    /2013

                                             PHÙNG ANNIE KIM

              

             

           

  

          

NƯỚC MẮT QUÊ HƯƠNG

                                                NƯỚC MẮT QUÊ HƯƠNG

                                                                                                   

 Ai đã có một tâm hồn thơ để đặt tên cho một thứ nước uống gây nghiện gọi là rượu đế với một cái tên mang tình tự dân tộc “nước mắt quê hương”? Người miền Nam gọi là rượu đế, miền Bắc gọi là rượu cuốc lủi .Thời thực dân Pháp cai trị Đông dương, chính phủ Pháp độc quyền kinh doanh rượu gọi là rượu ty. Ty có nghĩa là công ty (companie d’alcohol). Người Việt nam lúc bấy giờ muốn bán rượu phải xin một cái môn bài, gắn một cái bảng đồng chữ “RA”(Regie d’alcohol) được ưu tiên bán rượu cho công ty nấu rượu của nước Pháp ở Đông Dương (Societe Francaise des Distilleries de L’ indochine).

 Người Việt mình có tinh thần dân tộc, không vùng lên chống Pháp bằng vũ khí trong các phong trào Văn thân, Duy tân...thì chống một cách tiêu cực trong mặt trận kinh tế : nấu rượu lậu. Nấu rượu lậu vừa là một nghề nuôi sống bao nhiêu gia đình và để cạnh tranh với món hàng béo bở mà chế độ thực dân cai trị luôn luôn nắm độc quyền. Rượu của họ chất lượng hơn rượu ty. Họ phải dấu xa nhà, phủ bằng cỏ tranh là một thứ cỏ cọng dài  hay cỏ đế (kans grass) là một loại cỏ cao khoảng 3 mét. Khi thấy nhân viên nhà nước đi khám xét rượu lậu để tịch thu, họ dấu trong các cánh đồng, lấy cỏ đế phủ lên, có lẽ vì thế thứ rượu chui này có tên là rượu đế  chăng?

Miền Bắc cũng có một thứ rượu làm bằng gạo như rượu đế nhưng có tên nghe như tên dịch từ tiếng nước ngoài, rượu cuốc lủi.Có nhiều cách giải thích về cái tên này. Cuốc là tên con vật giống như gà. lủi có nghĩa là trốn chạy, tránh né.Thời thực dân Pháp cai trị, rượu là hàng quốc cấm nên ai bán rượu là phạm pháp, phải bán chui nghĩa là vừa bán vừa “lủi” như “cuốc” sợ bị bắt. Một giải thích khác, “cuốc” là do đọc trại từ chữ “quốc” mà ra, muốn ám chỉ đây là thức uống quốc hồn quốc túy của quê nhà. Một giải thích khác nữa là để phân biệt với rượu quốc doanh do nhà nước Cộng sản quản lý.

Dù giải thích thế nào đi nữa, đế hay cuốc lủi vẫn là hợp chất hữu cơ trong hóa học, một chất uống có chứa cồn (alcohol) hay “etylic” được chế biến dưới nhiều loại, mùi vị khác nhau nhưng mùi vị chính vẫn là mùi vị … “quê hương”. Còn “nước mắt”? Trong thơ văn, có những người uống rượu, khi say coi trời đất không ra gì chẳng hạn như cụ Tản Đà:                                                                                         

                                        …Đất say đất cũng lăn quay

                                            Trời say mặt cũng đỏ gay, ai cười…

Có những bài vè nói về dân nhậu, khi say tưởng mình là con ông trời

                                           “ Nhìn lên cây bưởi còn non.

                                             Mấy thằng uống rượu là con Ngọc hoàng”

 cho nên theo tôi, Ngọc hoàng ngán ngẩm vì ở thế gian tham nhũng tràn lan, đạo lý suy đồi, tình người điên đảo, giới trẻ Việt nam bây giờ nhậu nhiều quá, sáng say chiều xỉn thành một thứ quốc nạn. Cám cảnh vì tương lai đất nước, dân tộc nên

                                       ...“Ngọc hoàng ngồi tít ngai vàng  

                                            Thấy con uống rượu hai hàng lệ rơi”.

Có lẽ vì thế  rượu đế là tiếng lóng, còn có tên gọi rất văn chương “nước mắt quê hương” chăng?

Bàn về “nước mắt quê hương”, có nhiều loại nào là rượu nếp Bắc, nếp cẩm, nếp than, rượu cần, rượu nếp nương, cơm rượu…Tôi không phải là tửu đồ của Lưu Linh nhưng cũng nếm qua các hương vị này. Rượu nếp Bắc, nếp cẩm hay nếp than là loại rượu làm từ nếp nấu chín như xôi, ủ với men, đậy kín .Có hai loại nếp, có nếp màu đỏ tím hoặc màu vàng. Nếp nấu chín được  rải trên một cái rổ có lỗ để  chất bột trong nếp biến thành chất đường. Nhờ tác dụng của men, chất rượu sẽ tiết ra và rỉ từ từ xuống một cái thau hứng ở dưới.Thời gian ủ từ 3 đến 5 ngày hay một tuần.

Người Việt nam có tục lệ ăn rượu nếp vào dịp Tết Đoan Ngọ mùng 5 tháng 5 âm lịch, mẹ tôi gọi là để “giết sâu bọ”. Sau này tôi hiểu thêm “nuôi” sâu bọ mới đúng vì trong rượu nếp có chất men. Trong men rượu có vi sinh vật (gọi nôm na là sâu bọ ) là những vi khuẩn tốt giúp cho sự tiêu hóa Rượu nếp này nhai lâu, thấm hương vị ngọt của chất nếp và mùi thơm nhẹ của chất rượu, ăn nhiều có thể mơ màng, lảo đảo chút xíu. Nếu muốn làm thành rượu, phải để lâu hơn cho nếp thật ngấu, rục , tơi ra và cho nhiều rượu hơn.

 Ở Tây nguyên có rượu cần là loại rượu công thức làm cũng giống như trên, nếp hoặc gạo là chính có khi họ làm bằng bắp, thêm vào một số lá cây, uống tập thể, chuyền nhau qua một cái ống trúc dài. Cách uống chung này dị ứng với một số người

trong đó có tôi. Sống quen ở xứ Mỹ, người Mỹ xài vật dụng bằng giấy, xài xong rồi bỏ, đỡ mắc công rửa, vật dụng cá nhân dùng riêng nên nếu du lịch ở vùng Tây nguyên, được mời uống rượu cần để cùng …ngậm chung cái cần trúc không lấy gì làm vệ sinh và khoái khẩu lắm, nên từ chối lấy lý do không biết uống rượu là an toàn nhất.Sau này,cách uống có thay đổi. Mỗi người uống bằng một cái cần trúc riêng. Tuy nhiên trong bữa nhậu, có chút men rồi, chén chú chén anh, một khi đã “dô” “dô”, còn đâu phân biệt cái nào của anh, cái nào của tôi, chẳng ai quan tâm đến vấn đề vệ sinh cá nhân nữa.

 Ngoài ra còn có rượu nếp nương của đồng bào thiểu số sống ở miền núi, họ trồng lúa trên nương rẫy, lấy nếp, gạo làm rượu. Có một thứ rượu các bà các cô rất thích gọi là cơm rượu. Đó là những viên tròn làm bằng nếp trắng cách làm cũng giống như làm rượu nếp nhưng thời gian ủ cho lên men ngắn hơn, hương vị rượu thơm , nhẹ , ngọt vì phải pha thêm nước đường, ăn với xôi vò hoặc ăn chơi tráng miệng thay trái cây cũng đạt lắm.

Bàn về “nước mắt quê hương”, thử liếc qua bên kia hòn đảo nhỏ có một dân tộc sản xuất một thứ rượu mà tửu đồ người Việt chê là không hợp khẩu vị đó là rượu sa-kê (Sake) của người Nhật. Rượu sa-kê giống như rượu đế Việt nam làm từ gạo nhưng gạo của họ là gạo đặc biệt, hạt to ,chắc, đánh bóng cho ra bớt chất “protein”. và chất dầu. Cách chế biến rượu sa-kê cũng cùng phương pháp biến chất bột thành chất đường dưới hình thức lên men. Đa số người Nhật thích uống rượu sa-kê hâm nóng cho nồng độ rượu tăng lên và thường uống theo thời tiết. Rượu sa-kê có khoảng 80 loại, uống trong từng chung nhỏ gọi là “choko” .Rượu sa-kê thường được dùng với món “ sashimi”  hoặc “sushi” (cá sống).Vào mùa hè, rượu sa-kê được uống lạnh và dùng với thức ăn chua và ngọt.Trong khi độ cồn của rượu đế từ 18% đến 25%, độ cồn của rượu sa kê từ 18% đến 20%, dân nhậu vẫn khoái “Ta về ta tắm ao ta. Dù trong dù đục ao nhà vẫn hơn” không phải vì độ cồn nặng hay nhẹ mà vì tình tự dân tộc. Rượu đế hay cuốc lủi đã trở thành chất cay của hương vị quê nhà .Con số khoảng 40 loại “nước mắt quê hương” được sản xuất ở Việt nam là một bằng chứng về phong trào nhậu càng ngày càng đi lên, tỷ lệ nghịch với nếp sống văn minh và đạo đức của xã hội Việt nam càng ngày càng đi xuống.

Nhìn lên phía Bắc, sống bên cạnh một anh khổng lồ luôn luôn có tham vọng bá quyền, bị nô lệ cả ngàn năm mà dân Việt vẫn tồn tại và giữ được bản sắc của mình mặc dù bị ảnh hưởng về văn hóa bởi vì:                                                                                                               

                                         “Nam quốc sơn hà Nam đế cư              

                                          Tuyệt nhiên định phận tại thiên thư”…(Lý Thường Kiệt) 

“Đất Nam vua Nam ở. Sách Trời đã định thế ”. Dân Việt vẫn theo gương Trần Bình Trọng “Thà làm quỷ nước Nam còn hơn làm vua đất Bắc” cho nên về mặt ẩm thực, người Việt vẫn thích nhậu đế và cuốc lủi hơn là… Mao đài.                      

Đây là tên một loại rượu quốc hồn quốc túy của dân tộc tự nhận mình là “thiên tử”. Rượu Mao đài trùng họ “Mao” với vị lãnh tụ đảng Cộng sản Trung Quốc. Năm 1945, Mao Trạch Đông từ Diên an bay đến Trùng khánh để gặp Tưởng Giới Thạch thành lập “Mặt Trận Dân Tộc Thống Nhất” chống Nhật. Hai ông ký “ Hiệp định song thập” ngày 10 tháng 10 năm 1945. Trong dịp này, Tưởng Giới Thạch chiêu đãi Mao Trạch Đông bằng thứ quốc tửu Mao đài. Rượu này có từ đời nhà Thanh, xuất phát từ thị trấn Mao đài , huyện Nhân hoài, tỉnh Quý châu bên bờ sông Xích thủy. Rượu này làm từ cao lương, đậu nành, tiểu mạch, men làm từ lúa mạch. Người Mao đài thuở xưa làm rượu Mao đài phải hạ thổ 4 mùa xuân , hạ, thu, đông cho điều hòa âm dương sau đó chôn xuống đất 18 năm. Tục lệ của người Trung hoa, khi con trai đến tuổi đội mũ, con gái đến tuổi cài trâm, họ đào rượu lên , dùng rượu làm lễ cúng tổ tiên mừng cho con cái được 18 tuổi là tuổi trưởng thành. Ngày nay, trung bình rượu hoàn thành trong thời gian 3 năm , độ cồn từ 33% đến 53%, hương vị được khen là độc đáo, thanh, nhẹ , không nhức đầu, gắt cổ, chất rượu trong vắt.

Thật ra Mao đài nổi tiếng nhờ những sự kiện chính trị như Thủ Tướng Chu Ân Lai dùng rượu này đãi các vị quốc khách. Năm 1972, trong chuyến công du Trung quốc, Mao Trạch Đông đã dùng rượu này để tiếp Tổng Thống Mỹ Richard Nixon. Năm 1915, tại hội chợ Panama tại California, Mao đài được huy chương vàng, xếp vào một trong ba nước nổi tiếng sản xuất rượu “cognac” và “whisky” như Pháp và Anh. Mao đài còn được gọi là “quốc gia chi bảo”, thị trấn Mao đài được gọi là “mỹ tửu chi địa”. Được biết thương hiệu Mao đài được nhập qua Việt nam và quảng cáo rùm beng nhưng người Việt có chút tinh thần dân tộc, chỉ nghe tên thương hiệu đã không muốn mua thử uống chơi rồi. Âm hưởng “Mao” của cuộc Cách mạng văn hóa làm chết oan cả triệu người vẫn là một vết nhơ , một sự sai lầm về chánh trị trong lịch sử Trung quốc. Dân nhậu Việt nam ít uống Mao đài, chỉ nếm qua cho biết mùi vị chứ không sính với rượu này một phần vì rượu này mắc tiền hơn rượu đế, phần khác vì “Chú Ba” nổi tiếng làm đủ loại hàng giả, hàng “nhái”, pha chế các thứ hóa chất độc hại miễn là thu lợi nhuận. Âu cũng là luật giang hồ, mình làm hàng giả giỏi, có người làm siêu đẳng hơn. “Cao nhân tắc hữu cao nhân trị” nếu không thì “Gậy ông đập lưng ông”. Có thời gian báo chí Việt nam đăng tin rượu Mao đài giả giống như thật tràn lan trên thị trường, dân nhậu còn không phân biệt được thứ nào giả thứ nào thật. Sữa cho trẻ con là thức uống, nuôi sống những mầm non, tương lai của đất nước còn không an toàn, bị pha chế hóa chất huống gì rượu đã là chất độc hại. Khi làm giả, họ ngại gì mà không thêm vào các chất độc hại khác để sinh lợi. Cho nên dân nhậu bình dân sính hàng nội địa như đế và cuốc lủi vừa rẻ tiền vừa an toàn là phải.

Dân tộc Đại hàn cũng có một thứ đế gọi là “ Soju”. Rượu này làm bằng gạo có khi làm bằng lúa mì, lúa mạch, khoai lang, bột sắn…Lịch sử kể rằng người Mông cổ lấy công thức làm rượu từ người Ba tư và mang kỹ thuật này đến Đại hàn. Năm 1950, sau khi giành độc lập từ Nhật và trong thời chiến tranh, Đại hàn thiếu gạo nên chánh phủ khuyến khích dân làm rượu pha trộn với các loại ngũ cốc khác. Sau này, giới trẻ Đại hàn thích uống “Soju” pha với các loại trái cây như táo, chanh…Người sành rượu so sánh “Soju” với “Vodka” nhưng thật ra “Soju” thanh nhẹ và ngọt hơn mặc dù từ ngữ “Soju” có nghĩa là “burned liquor” (rượu nồng).

Có khoảng 80 loại rượu , “Jinro” và “Lotte” là hai loại đế Đại hàn nổi tiếng nhất , độ cồn của nó vào khoảng từ 16% đến 40%. Cách uống rượu của người Đại hàn cũng là một truyền thống văn hóa ẩm thực.Tự mình rót rượu bị xem là không lịch sự và sẽ bị lấy vợ…xấu! Người nhận phải nâng ly rượu bằng hai tay. Người rót rượu ở cấp bực thấp hơn về tuổi tác, địa vị, phải dùng một tay nâng ly rượu còn tay kia co lại đặt trên ngực hoặc đỡ khuỷu tay để tỏ lòng kính trọng. Rượu rót phải uống cạn trước khi rót tiếp. Họ cũng có cách uống cùng một ly cho cả bàn hoặc uống thành từng cặp, mời nhau qua lại. “Soju” thường được uống kèm với món “Galbi”, người Việt nào cũng đều biết là món sườn bò Đại hàn , món “Buldak” giống như món gà sốt cay, “bossam” là món thịt heo gói bằng một loại lá nướng cháy vàng. “Soju” ngày nay là thức uống được phổ biến trên thị trường bia rượu quốc tế.      

Vừa rồi tôi mới “cưỡi ngựa xem hoa” khi bàn về rượu quốc hồn quốc túy của vài ông bạn hàng xóm láng giềng như Nhật bản, Đại hàn, Trung hoa. Quốc gia nào cũng có một thức uống độc đáo riêng. Hướng sang các nước Âu Mỹ, tuy là “tứ hải giai huynh đệ” nhưng lạc vào xứ nhậu của anh em bốn biển này e rằng rơi vào... mê ly trận đồ. Chỉ cần kể sơ các loại như “whisky”, “cognac”, “champagne”, “volka”, ‘vin”, “gin”, “rhum”, “bourbon”, “brandy”, “tequila”…mỗi loại có cả trăm thương hiệu, có những thương hiệu đã nổi tiếng từ khi tôi chưa sinh ra đời như “Johnnie Walker”, “Hennessy”,”Remy Martin”…Không phải là đệ tử của Lưu linh nên tôi không dám lạm bàn, chợt nghĩ thay vì bàn về rượu, ta thử bàn về…bia, thứ nước uống phổ thông trên toàn thế giới.?

Có một cặp tình nhân mới yêu nhau, nàng muốn tìm hiểu về chàng nên thủ thỉ hỏi chàng về mục tứ đổ tường:

                     -Thế anh có…cờ bạc không?

                     -Có. Anh chỉ có…bạc chứ không có cờ.

                     -Thế anh có…trai gái không?

                     -Có. Anh chỉ có…gái chứ không có trai.

                     -Thế anh có…hút sách không?

                     -Có. Anh chỉ có…hút chứ không có sách.

                     -Thế anh có…rượu chè không?

                     -Có. Anh chỉ có…rượu chứ không có chè.

                     -Thế anh có…bia bọt không?

                     -À, cái này thì anh có, vừa bia vừa bọt. Uống bia phải có bọt em ạ. Không biết sau khi thật thà khai báo thế này, đoạn kết của chuyện tình này đi đến đâu ?

Tôi còn nhớ có xem một tiết mục quảng cáo đã lâu, một anh chàng tay cầm ly bia vàng óng, miệng cười tươi, chung quanh môi là bọt bia trắng xóa như tuyết. Chàng có bộ râu và ria phủ bằng bọt bia. Mục quảng cáo thật là ấn tượng nhất là vẻ mặt... phê của chàng như người đi ngoài nắng, hớp một ngụm bia ướp lạnh, bọt bia sủi lăn tăn thành các hạt tròn tròn nho nhỏ như bong bóng trên môi chàng.Tác dụng của quảng cáo thật là không thể nghĩ bàn.

 Sau nước lọc, nước trà, bia là một thức uống phổ thông đứng hàng thứ ba. Kỹ nghệ bia là một thương vụ toàn cầu với các siêu công ty lừng danh trên thế giới.Về mặt lịch sử, bia có từ thế kỷ thứ 6 trước Công nguyên, nồng độ cồn của nó từ 6 % đến 12%. Bia là một hợp chất gồm mạch nha, men, hoa bia  và nước. “Heineken” là một thương hiệu bia nổi tiếng của Hòa lan với quá trình lấy chất mạch nha từ lúa mạch thu hoạch vào mùa hè vì mùa này, hạt lúa chắc, nhiều protein. Nước có chất khoáng chiếm 95% . Hoa bia là chất tạo hương vị đắng và giữ bọt lâu. Heineken chọn hoa bia từ những hoa cái trồng ở đất hữu cơ để bia có màu vàng sáng. Men bia là chất tạo ghiền, được bảo quản kỹ. Hiện nay, Heineken có 116 nhà máy trên thế giới mỗi năm tiêu thụ hơn 8 tỷ chai tương đương 25 vòng quanh đường xích đạo. Bia Đức nổi tiếng ngon như “Dab” “Bitbuger”.Trong kỷ lục Guiness ghi rằng thành phố Munich ở Đức là thành phố có 4 cái nhất về bia. Đây là thành phố có nhà máy sản xuất bia lâu đời từ thế kỷ thứ 11, thành phố có quán bia có thể chứa 5500 chỗ ngồi, có trường đại học …bia duy nhất cấp bằng cử nhân ,tiến sĩ tốt nghiệp ngành bia và có lễ hội vào tháng 10 hàng năm thu hút hàng triệu những tâm hồn đồng điệu về tham dự. Ngoài bia Đức còn có bia Nga  “Bochka”, bia Nhật  “Sapporo”, “Asahi”, bia Anh có “Fuller’s”,bia Mễ có “Corona”, bia Úc có “Lucky beer”, bia Lào có “Beerlao”, bia Việt nam có “Tiger”, “33”…Dân sành nhậu và có tiền ở Việt nam chuộng “Heneiken”vì hương vị nhẹ, ngon, uống nhiều không sợ nhức đầu.

 Bàn về rượu ở xứ Mỹ, có huyền thoại về Earnest Gallo người Mỹ gốc Ý làm chủ tài sản hơn 1 tỷ đô la, có thương hiệu sản xuất rượu vang đứng hàng thứ hai trên thế giới.Ông xuất thân từ gia đình lao động, cha làm công nhân phân phối rượu bia ở các tiệm rượu, mẹ trồng nho, bắt đầu bằng nghề cất rượu có tính cách gia đình với 2 người em. Ông bắt đầu sự nghiệp sản xuất rượu năm 1933, đã từng làm ăn thua lỗ phải vay tiền của mẹ vợ để tiếp tục công việc kinh doanh. Sau khi chứng kiến bi kịch gia đình, vì làm ăn thất bại , cha giết mẹ rồi tự tử, ông vẫn quyết tâm đứng vững, xây dựng thương hiệu “E & J Gallo Winery” hiện nay có hàng trăm chi nhánh trên thế giới, có khoảng 10.000 ha trồng nho ở  quận Sonoma , sản xuất 2 triệu chai mỗi ngày với những thương hiệu nổi tiếng như “Louis M Martini”, “Thunderbird”, “Bella Sera”, “E & J Brandy”... “Chivas Regal” là một trong mười thương hiệu rượu Mỹ được xếp hàng đầu thế giới bên cạnh “Johnnie Walker” (Mỹ), “Martini” ( Ý), “Henessy” (Pháp) “Captain Morgan” (Mỹ), “Smirnoff” (Nga), “Absolut” (Thụy điển), “Jack Daniel” (Mỹ).

Về bia, “Coors” là tên thương hiệu bia được xếp hàng thứ nhì ở xứ Mỹ, chủ nhân là di dân người Đức Adolph Coors thành lập từ năm 1873, tổng hành dinh ở Golden Colorado.Tháng 10 năm nay, Đại lễ hội bia Mỹ ( Great American beer Festival) sẽ tổ  chức 3 ngày tại Denver Colorado. Hơn 300 hãng bia đặc sản của Mỹ không thể

thuê chỗ vì số lượng tham dự  quá đông. Ngoài thương hiệu “Coors” còn có thương hiệu “Anheuser-Busch” là một trong những thương hiệu bia nổi tiếng nhất của Mỹ. Eberhard Anheuser là tên của một “partner” mua lại cổ phần của một hãng sản xuất rượu chủ nhân là  người Mỹ gốc Đức George Schneider. Con rể của Anheuser là Adolphus Busch là người di dân Đức , cưới con gái Anherser, sau này cùng với bố vợ điều hành công ty bia lấy tên hai người , bia “Anheuser-Busch” có tên thương hiệu nổi tiếng là “Budweiser”. Các ông trùm bia ở xứ Mỹ này gốc đều là người Đức, quê hương nổi tiếng về bia. Họ mang dòng máu bia trong người, đến lập nghiệp và thành công ở xứ Mỹ là xứ có nhiều cơ hội cho những ai có ước mơ làm giàu.

 Bàn chuyện bia rượu làm tôi nhớ đến Quốc, cậu em họ vượt biên qua Mỹ năm1980. Chú thím tôi có 3 anh con trai và một cô con gái đặt tên theo vần “Nam, Quốc,Sơn, Hà”.Chú Thím già yếu, bệnh nhiều nên anh Nam ở lại chăm lo cha mẹ, 3 đứa em vượt biên theo diện người Hoa. Sang đến Mỹ, 3 anh em định cư ở Milpitas, vừa đi học vừa đi làm. Quốc làm ca đêm ở một tiệm rượu. Lúc đó tôi còn ở Việt nam được tin Hà báo về cho anh Nam biết Quốc bị bắn chết tại tiệm rượu trong lúc đang làm việc.Tin này anh Nam đau khổ quá nhưng phải dấu Chú Thím tôi vì hai ông bà đều bị bệnh cao huyết áp và tim. Anh chị Nam và các bà con chúng tôi âm thầm lên chùa làm lễ cầu siêu cho Quốc. Sau này khi sang Mỹ gặp Hà, Hà kể Quốc chết rất tội nghiệp. Khoảng 12 giờ khuya, một người Mỹ đen cầm súng vào tiệm dí Quốc và một người Mễ làm trong tiệm bắt nằm xuống đất rồi vơ hết tiền. Khi lấy tiền xong, tên Mỹ đen đang định rút lui, thấy Quốc ngóc đầu dậy bò đến chỗ  quầy, tên Mỹ đen bắn 4 phát vào đầu Quốc, máu chảy lênh láng, óc văng tung tóe.Tên sát nhân chỉ nhắm bắn vào Quốc còn người Mễ kia sợ quá nằm im, nhờ vậy mà thoát nạn. Cái chết tức tưởi, oan ức của Quốc cho đến bây giờ vẫn chưa tìm ra thủ phạm. Hà kể đã nhiều lần Hà khuyên Quốc nghỉ làm ở tiệm rượu vì đêm khuya có nhiều nguy hiểm. Người Việt nam mới qua siêng năng, không nề hà, làm đủ thứ việc lao động như gác -dan, cắt cỏ, làm vệ sinh ở các công sở, bán xăng, bán ở tiệm rượu, bán hàng ở chợ, nấu cơm tháng, coi trẻ, cắt chỉ, may …miễn sao có tiền ăn học, sinh sống hoặc giúp gia đình còn ở lại Việt nam. Các cây xăng và các tiệm rượu mở 24/24 là hai mục tiêu bọn cướp thường nhắm vào vì có tiền mặt. Quốc biết nhưng vì cần tiền để ăn học nên bất chấp sự nguy hiểm. Có lần Quốc than với Hà đi làm ban đêm cực quá vì mất ngủ, ban ngày đi học ngủ gà ngủ gật trong lớp nên nói với Hà ráng làm  hết tháng rồi xin nghỉ. Quốc mất vào ngày cuối tháng sau khi nói với chủ xin thôi việc từ tuần trước. Hà vừa khóc vừa kể rằng lúc mới qua, người Việt nam ít, không có thông tin nhiều, không ai chỉ cho kinh nghiệm đi làm ở tiệm rượu, rủi như nếu  gặp cướp phải đối phó thế nào. Nếu lỡ gặp cướp phải nằm yên, đừng tỏ thái độ gì chống cự hay phản ứng, tiền mặt có bao nhiêu cứ để chúng lấy hết thì còn mạng. “Của đi thay người” . “Của” đây cũng chẳng phải là của… mình.

Cái chết của Quốc ám ảnh tôi một thời gian dài. Mỗi lần xe chạy ngang qua các tiệm rượu vào ban đêm, tôi  liên tưởng đến các tiệm rượu ở xứ Mỹ là một trong những nơi  không an toàn. Tôi nghĩ đến những người bán hàng trong tiệm thật là tội nghiệp. Họ là hình ảnh Quốc vì miếng cơm manh áo đành phải chấp nhận sự rủi ro không biết đến với mình lúc nào. Cậu em Quốc hiền lành, vô tư và ngoan nhất nhà của họ nhà tôi, cả đời không biết đến một giọt rượu hay một ly bia, chấm dứt 28 tuổi  xuân trong một tiệm rượu.

Nói về bia rượu, tôi không quên anh Dũng người bạn nghèo qua Mỹ theo diện HO 7. Ở lứa tuổi gần 60, bệnh hoạn, không biết sinh ngữ, hai bàn tay trắng, con còn nhỏ, anh sống nhờ bà vợ chịu khó làm nghề cắt chỉ và trợ cấp của chính phủ. Vì không có tiền mua xe hơi ngay cả một chiếc xe cũ, anh đạp xe vòng quanh khu Bolsa tìm việc hoặc gặp bạn bè trao đổi vài câu chuyện phiếm đỡ buồn.Anh này có tính gàn, nhiều mặc cảm. Mỗi lần nhìn anh dắt xe về dưới cái nắng chói chang, không có mũ bảo hiểm mà chỉ có cái mũ vải trên đầu, tôi hết sức ái ngại nhắc anh nên đội mũ. Lần nào anh cũng lắc đầu trả lời: “Không cần đâu chị, tôi quen mưa nắng rồi” Tôi thuyết phục anh: “ Nhưng còn cảnh sát”. Anh cười cười : “Tôi chẳng có gì để nó phạt cả, trên răng dưới …dế, mắc công viết giấy phạt ”. Tôi kiên nhẫn lần chót : “ Còn tai nạn, anh có muốn làm khổ vợ con không. “Nhập gia tùy tục” anh ơi. Sống ở Mỹ, anh phải thích nghi với đời sống Mỹ chớ!” Tôi ngỏ ý muốn tặng anh một cái mũ bảo hiểm, anh từ chối cám ơn.

Một hôm,vợ anh đến tiệm chỗ tôi làm, báo tin anh bị tai nạn. Một người lái xe đụng anh té xuống đường, chiếc xe bẹp dí, anh chết tại chỗ trước khi chở vào nhà thương. Hiện giờ thi thể anh đang ở nhà quàn. Chị vừa kể vừa khóc. Lúc ấy trời đã về chiều, tai nạn xảy ra ở một quãng đường vắng, tài xế “hit and run”, đụng xong bỏ chạy mất  nhưng rất may có một người Mỹ già thấy vậy rượt đuổi theo, ghi được số xe và báo cảnh sát. Cảnh sát  truy lùng kẻ sát nhân là một người Mễ say rượu trong lúc lái xe.Sau cái chết thảm thương của bạn, tôi có ác cảm với những ai say rượu lái xe. Xứ Mỹ phạt rất nặng về tội “dui”, giết người một cách vô ý thức này.Sau đó tôi  không còn gặp chị để hỏi thăm người Mễ say rượu kia bị tù tội như thế nào và chị có được bồi thường hay không vì chị dọn nhà đi tiểu bang khác.

Cái chết của cậu em tôi là một vụ giết người cướp của và người bạn là một tai nạn  giao thông tuy khác nhau nhưng giống nhau ở chỗ xảy ra cho những người Việt nam không có kinh nghiệm sống cũng như không thích nghi với đời sống ở xứ Mỹ  trong bước đầu lập nghiệp.Sau này, khi những trường hợp bị cướp ở ngân hàng,tiệm rượu, trạm xăng tiệm kim hoàn… xảy ra khá thường xuyên trong cộng đồng người Việt, những người bà con qua Mỹ trước chỉ bày cho chúng tôi, những người đến sau một kinh nghiệm xương máu (gọi là xương máu vì có súng, đạn, có chết chóc) đó là bất động, không nên có một cử chỉ hay hành động gì di chuyển, khác thường làm cho bọn cướp phản ứng nhắm mục tiêu vào mình. Hãy để cho đối phương lấy tất cả những gì chúng có thể lấy được. Nếu chúng bỏ chạy, cảnh sát sẽ có bộ phận rượt đuổi, truy lùng, theo dõi, điều tra.Trong trường hợp này, câu hỏi phải làm gì khi gặp cướp dí súng đe dọa. Theo tôi, câu trả lời “không”, không chống cự, không phản ứng, không làm gì cả, chỉ bình tĩnh mà …run thôi có lẽ là câu trả lời khôn ngoan nhất. Thành ngữ “của đi thay người” là câu trả lời sáng suốt nhất cho câu hỏi sinh mạng con người quý hay của cải quý, có nên tiếc của hay không?

Thỉnh thoảng trên đường phố, tôi hay bắt gặp vài ông gầy gò lái xe đạp không có mũ bảo hiểm. Dám chắc đó là những người đồng hương Việt nam mới qua còn khó khăn chưa có phương tiện mua xe hơi. Tôi không thể dừng lại để nhắc nhở họ hãy đội mũ vào vì nếu xui, cảnh sát bắt được sẽ bị phạt và rủi khi gặp tai nạn như người bạn của tôi, cái đầu sẽ là bộ phận tổn thương trước nhất, nếu không chết ngay cũng  nằm lây lất, kéo dài đời sống thực vật. Đội mũ bảo hiểm khi đi xe đạp hay cài giây an toàn là thói quen tốt trong đời sống Mỹ. Cái mũ tuy là vật nhỏ nhưng sự ích lợi và cần thiết của nó khi gặp tai nạn quả là không nhỏ. Ngược lại nó có thể gây hâu quả tai hại không lường, đó là sinh mạng của một con người

Bàn về bia rượu, các tửu đồ cũng nên biết một chút khoa học thường thức về sức khỏe khi uống rượu bia.Thực ra uống một ly nhỏ rượu vang trong bữa ăn giúp cho tiêu hóa tốt. Bia cũng vậy, một ngày chơi một hoặc hai chai bia là đủ vì trong bia có men, có vitamin B, có protein…giúp cho xương, tóc, móng cứng và khỏe.Tuy nhiên nếu bắt chước như cụ Tản Đà biết lời vợ can là đúng nhưng cụ vẫn :   

                                     Quái! Say sao say mãi thế này

                                     Say suốt cả đêm ngày như bất tỉnh

 thì “lợi bất cập hại”, bụng sẽ to, thân thể béo phì, tinh thần trì trệ. Hậu quả của sự nghiện bia rượu thật là tai hại, không nói ai cũng biết gây ra  bệnh xơ gan rồi đưa đến ung thư gan. Khi uống bia, các tửu đồ thường dùng “ mồi” là các loại hải sản nhiều chất đạm và vitamin B. Các chất này khó thải, ứ đọng dễ gây ra bệnh “gao” còn gọi là thống phong, các đốt ngón tay, ngón chân, đầu gối hành nhức đến “thấu trời ông địa”.Ngoài gan, bia còn là chất vừa hấp thụ vừa phân giải thuốc cho nên dễ gây tác dụng phụ trong các bệnh khác như bệnh  tim mạch, tiểu đường, sỏi thận…

Bia có chất “cacbon dioxide” giúp giải khát nhanh, bù nước cho nên người sành điệu uống liền, để lâu bia sẽ đắng và hết bọt mất ngon. Khi uống bia nên ăn một chút gì, đừng để bụng trống. Khi uống bia, chất Co2 vào cơ thể bị thải ra, nhiệt lượng giảm nên các tửu đồ nhà ta có cảm giác mát mẻ, khoan khoái. Thiệt là… “đã”!

 Những câu chuyện tản mạn về bia ,rượu không thể nghĩ bàn vì phạm vi của nó rộng lớn quá. Chỉ muốn khuyên các ông ở xứ Mỹ đừng uống rượu khi phải lái xe. Nếu lỡ có “độ” thì nên có bà xã đi theo hoặc nhờ  bạn chở về. Sinh mạng con người quý lắm. Một lần trong đời say rượu lái xe làm chết người, cả đời ân hận. Chỉ trong một lúc ham vui, chất men vô người đâu còn sáng suốt để nghĩ đến sinh mạng của mình còn nói chi đến sinh mạng người khác.Tội ác do vô tình và vô ý thức làm đau khổ bao nhiêu thân nhân của người chết còn ở lại.

Vào những ngày lễ lớn vui chơi ở xứ Mỹ, cảnh sát Mỹ thường đóng chốt ở vài nơi để bắt những người say rượu.Cứ thấy ông nào chạy lạc tay lái như con rắn bò, nói chuyện nhừa nhựa không rõ, mặt đỏ, thử đứng một chân giang tay ra như con cò mà không giữ được cân bằng, thử con mắt bằng cách cho theo dõi một một cái gì đó như cây viết chẳng hạn, đảo qua trái rồi sang phải xem con mắt có theo dõi cây viết không, hoặc bắt đi theo đường thẳng, hoặc đọc các mẫu tự xem có đúng không…Các xét nghiệm này gọi là “Field Sobriety Tests” viết tắt là “FSTS” chỉ là các xét nghiệm bên ngoài. Muốn chắc chắn, họ cho làm nhiều xét nghiệm khác bằng hơi thở, thử máu, thử nước tiểu nếu nồng độ rượu trên mức 0’8% chất acohol sẽ bị kết vào tội “Dui”. Luật “Dui” khác nhau tùy tiểu bang nhưng cách xử phạt về căn bản gần giống nhau và tùy theo trường hợp như bị phạt tù trên sáu tháng, tiền đóng phạt từ 390$ đến 1000$, phải đi học “Dui class”, 4 tháng treo bằng lái, có khi phải tham dự lớp cai nghiện…   

Ai có đọc tin tức báo chí hoặc về Việt nam chứng kiến tình hình bia rượu lên đến mức đáng ngại.”Người người đều nhậu, nhà nhà đều nhậu”. Quán nhậu mọc lên như nấm. Qúy ông nhậu trong nhà, ngoài phố, bàn tiệc, hang cùng ngỏ hẻm, lòng lề đường, dưới gầm cầu…Nhậu trong giờ làm việc, giờ tan sở , sinh nhật, đầy tháng, giỗ quải,  đám ma ,đám cưới, lên chức, tăng lương. Nhậu trở thành nếp “văn hóa nhậu” không thiếu được trong đời sống của người dân thành phố và thôn quê. Thế hệ già nhậu còn thông cảm được.Giới trẻ bây giờ nhậu còn… ác liệt hơn. Họ nhậu để làm ăn, để quên đi những căng thẳng trong đời sống nhất là để quên đi các vấn đề đại sự. Những bức bách về xã hội và chính trị sẽ đi vào …lãng quên trong bia rượu. Giới cầm quyền Cộng sản chỉ mong như thế. Khi nhậu, ai còn nghĩ đến tiền đồ của đất nước, đến các vấn đề về nhân quyền, tự do, dận chủ, đa nguyên, đa đảng, xì ke ,ma túy ,mãi dâm, nô lệ tình dục, tham nhũng, bất công…Một thể chế chính trị độc tài và một xã hội đảo điên như thế,“văn hóa nhậu” không lạ gì  khi nó càng ngày càng phát triển. Những người Việt nam còn chút tình và quan tâm đến quê hương đất nước đặt  cho “văn hóa nhậu” cái tên “Nước mắt quê hương” cũng có ý nghĩa nào đó. Họ muốn gửi gấm một thông điệp gì chăng?

Đến đây, tôi nhớ đến vài chi tiết về một làng quê nghèo ở đất nước xa xôi,  hình ảnh người cha già lên thành phố tìm đứa con trai lưu lạc, chỉ thấy quê hương là những mảnh đời tan tác đầy rẫy những tệ nạn xã hội trong đó con gái của ông làm điếm, sa đà trong bia rượu, con trai ông phạm tội giết người.Tác giả Alan Platon đã khóc trong tác phẩm “ Cry, the beloved country” “Khóc lên đi, ôi quê hương yêu dấu” của đất nước Phi châu.

Quê hương và….những giọt nước mắt của tôi cũng phát xuất từ tình cảm sâu xa và ray rứt này.

                                                                                          PHÙNG ANNIE KIM

                                                                                     Cali ngày 19 tháng 8 năm 2013